నల్లా నరసింహులుగారి జీవితం–పోరాటం–జైలు/మరణశిక్ష–రచనా వారసత్వం–శతజయంతి ఉద్దేశం అన్నింటినీ కలిపి, పత్రికలో ప్రచురించడానికి అనువుగా క్రమబద్ధంగా తయారు చేశాను.

నిలువుటద్దం

అక్టోబర్ 1, 2026

నల్లా నరసింహుల పోరాట స్ఫూర్తి భవిష్యత్ తరాలకు మార్గదర్శకం

మూడుసార్లు మరణశిక్ష విధించినా వెనుకడుగు వేయని తెలంగాణ రైతాంగ పోరాట యోధుడు

నల్లా నరసింహుల శతజయంతి సందర్భంగా ‘మన ఆలోచన సాధన సమితి’ అక్షరాంజలి

శేరిలింగంపల్లి నిలువుటద్దం ప్రతినిధి:

తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాట చరిత్రలో తనదైన ముద్ర వేసిన ప్రముఖ పోరాట యోధుడు నల్లా నరసింహులు. పేద చేనేత కుటుంబంలో జన్మించి, తన కళ్లముందు కనిపించిన సామాజిక అసమానతలు, వెట్టిచాకిరి, భూస్వామ్య దోపిడీ, అణచివేత, ప్రజలకు రాజకీయ స్వేచ్ఛ లేకపోవడం వంటి పరిస్థితులను ప్రశ్నిస్తూ ప్రజా ఉద్యమంలోకి అడుగుపెట్టిన నల్లా నరసింహుల జీవితం పోరాటం, త్యాగం, జైలు జీవితం, న్యాయపోరాటం, రచనతో సాగింది.

ఆయన ధైర్యసాహసాలను, ప్రజా ఉద్యమంలో ఆయన పోషించిన పాత్రను, చారిత్రక అనుభవాలను భవిష్యత్ తరాలకు అందించాలనే ఉద్దేశంతో మన ఆలోచన సాధన సమితి ఆధ్వర్యంలో ఆయన శతజయంతి సందర్భంగా ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలని నిర్ణయించినట్లు సమితి వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు కటకం నర్సింగ్ రావు తెలిపారు.

కడవెండి గడ్డపై జననం

నల్లా నరసింహులు 1926 అక్టోబర్ 2న అప్పటి జనగామ తాలూకాలోని కడవెండి గ్రామంలో నల్లా లచ్చయ్య, లచ్చమ్మ దంపతులకు పేద పద్మశాలి చేనేత కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన బాల్యం గ్రామీణ పేదరికం, చేనేత జీవితం, సామాజిక అసమానతల మధ్య సాగింది.

ఆ కాలంలో కడవెండి గ్రామం విసునూరు దేశ్‌ముఖ్ రేపాక రామచంద్రారెడ్డి ఆధిపత్యంలో ఉండేది. వెట్టిచాకిరి, భూస్వామ్య ఆధిపత్యం, దోపిడీ, అణచివేత వంటి సమస్యలు గ్రామీణ ప్రజల జీవితాలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి. ఈ పరిస్థితులు నల్లా నరసింహుల ఆలోచనా విధానంపై గాఢమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి.

చదువులోనూ పట్టుదల

నల్లా నరసింహులు మొదట తెలుగు మాధ్యమంలో ఆరో తరగతి వరకు చదివారు. ఆ తరువాత ఉర్దూ మాధ్యమంలో ఏడవ తరగతిని ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. అయితే కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితుల కారణంగా ఉన్నత విద్యను కొనసాగించలేక చేనేత వృత్తిలోకి ప్రవేశించారు.

పాఠశాల విద్య అక్కడితో ఆగిపోయినా, సమాజాన్ని అర్థం చేసుకునే ఆయన విద్య మాత్రం కొనసాగింది. పుస్తకాలు చదవడం, ప్రజలతో చర్చించడం, ఉద్యమ నాయకులతో పరిచయాలు పెంచుకోవడం ద్వారా సామాజిక, రాజకీయ అంశాలపై అవగాహన పెంచుకున్నారు.

ఆంధ్ర మహాసభతో ప్రజా ఉద్యమంలోకి

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రజా సమస్యలపై చర్చలు, సంఘటిత కార్యక్రమాలు, సామాజిక చైతన్యానికి ఆంధ్ర మహాసభ ఒక వేదికగా మారిన సమయంలో నల్లా నరసింహులు కూడా ప్రజా కార్యకలాపాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.

భువనగిరిలో జరిగిన 11వ ఆంధ్ర మహాసభ అనంతరం గ్రామస్థాయిలో ప్రజా సంఘటనలకు మరింత ఊపు వచ్చింది. కడవెండిలో ప్రజలను సంఘటితం చేయడం, వెట్టిచాకిరి, అన్యాయాలకు వ్యతిరేకంగా చైతన్యం కల్పించడం వంటి కార్యక్రమాల్లో నరసింహులు కీలక పాత్ర పోషించారు.

అలా ఒక సాధారణ చేనేత కార్మికుడి నుంచి ప్రజా కార్యకర్తగా, అనంతరం ఉద్యమ నాయకుడిగా ఆయన ఎదిగారు.

దొడ్డి కొమురయ్య మరణం ప్రభావం

కడవెండి గ్రామానికే చెందిన దొడ్డి కొమురయ్య 1946 జూలై 4న జరిగిన ఘర్షణలో మరణించడం తెలంగాణ రైతాంగ ఉద్యమ చరిత్రలో కీలక మలుపుగా నిలిచింది. ఈ సంఘటనతో కడవెండి పేరు తెలంగాణ రైతాంగ పోరాట చరిత్రలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత పొందింది.

అదే సామాజిక వాతావరణంలో నల్లా నరసింహులు ప్రజా కార్యకలాపాలను మరింత విస్తృతం చేశారు.

గ్రామ సంఘాల నిర్మాణంలో కీలక పాత్ర

జనగామ తాలూకాలోని అనేక గ్రామాల్లో ప్రజలను సమస్యల చుట్టూ సంఘటితం చేయడం, కార్యకర్తలను తయారు చేయడం, గ్రామస్థాయి సంఘాలను బలోపేతం చేయడం నల్లా నరసింహుల ప్రధాన కార్యక్రమాలుగా కొనసాగాయి.

తరువాత ఈ గ్రామ సంఘాలే ఉద్యమ నిర్మాణానికి ముఖ్యమైన ఆధారాలుగా మారాయి. ప్రజా సంఘటనలను విస్తరించడంలో, కార్యకర్తలను సమీకరించడంలో, అగ్ర నాయకత్వానికి గ్రామస్థాయి కార్యకర్తలకు మధ్య సమన్వయం చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.

ఆయన నాయకత్వంలో అనేక దళాలు ఏర్పడి ఉద్యమ కార్యకలాపాలు విస్తరించాయని చారిత్రక వర్ణనలు పేర్కొంటాయి.

అజ్ఞాత జీవితం... అరణ్యాల్లో పోరాటం

1946 నుంచి 1951 వరకు సాగిన తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం నిజాం పాలన, భూస్వామ్య ఆధిపత్యం, వెట్టిచాకిరి వంటి సమస్యలకు వ్యతిరేకంగా సాగింది. నల్గొండ, వరంగల్, ఖమ్మం, కరీంనగర్ తదితర ప్రాంతాల్లో ఉద్యమం విస్తరించింది.

ఉద్యమం తీవ్రతరం కావడంతో నల్లా నరసింహులు అజ్ఞాత జీవితంలోకి వెళ్లారు. గ్రామాల మధ్య సంచరిస్తూ కార్యకర్తలతో సంబంధాలు కొనసాగించడం, ప్రజా సంఘాలను నిర్మించడం, ఉద్యమ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం ఆయన జీవితంలో భాగమయ్యాయి. నల్లమల, రాచకొండ ప్రాంతాల అరణ్యాల్లో కూడా ఆయన అజ్ఞాత జీవితం గడిపారు.

వజ్రమ్మ... ఉద్యమంలో సహచరి

నల్లా నరసింహుల జీవితంలో ఆయన భార్య వజ్రమ్మకు కూడా ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. భర్త అజ్ఞాత జీవితంలో ఉన్న సమయంలో ఆమె కూడా ఉద్యమ కార్యకలాపాల్లో భాగస్వామిగా నిలిచారు.

మహిళలను ఉద్యమంలో భాగస్వాములను చేయడం, వారికి సామాజిక, రాజకీయ అవగాహన కల్పించడం వంటి కార్యక్రమాల్లో వజ్రమ్మ పాత్ర కూడా ప్రస్తావనీయమైనది. ఆమె అరెస్టయి జైలు జీవితాన్ని కూడా అనుభవించారు.

సాయుధ పోరాటం ముగిసే దశలో జైలులో ఉన్న సమయంలోనే ఆమె ఒక ఆడ శిశువుకు జన్మనిచ్చిన సంఘటన ఆ కాలంలో ఉద్యమ కుటుంబాలు ఎదుర్కొన్న వ్యక్తిగత కష్టాలకు నిదర్శనంగా నిలిచింది.

మూడుసార్లు మరణశిక్ష... అయినా వెనుకడుగు లేదు

నల్లా నరసింహుల జీవితంలో అరెస్టులు, జైలు జీవితం, కోర్టు కేసులు ఒక పెద్ద అధ్యాయంగా నిలిచాయి. ఆయన అనేకసార్లు అరెస్టయ్యారు. కొన్ని సందర్భాల్లో జైలు నుంచి తప్పించుకున్నారు.

తనపై నమోదైన కేసుల్లో కొన్ని సందర్భాల్లో ఆయన స్వయంగా తన వాదనలు వినిపించుకున్నారు. కోర్టుల్లో రాజకీయ, సామాజిక అంశాలపై కూడా తన అభిప్రాయాలను వెల్లడించేవారు.

వివిధ కేసుల్లో నల్లా నరసింహులకు మూడుసార్లు మరణశిక్ష విధించబడినప్పటికీ, ఆ శిక్షలు అమలు కాలేదు. ప్రజా మద్దతు, న్యాయపరమైన పరిణామాలు, తదితర కారణాలతో ఆయన ఉరిశిక్షల నుంచి బయటపడ్డారు.

ఆయన ధైర్యం, పట్టుదల, పోలీసు మరియు న్యాయపరమైన ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కొన్న తీరు కారణంగా జనగామ ప్రాంతంలో ఆయనను “తెలంగాణ టైగర్”, “విప్లవ సింహం” వంటి పేర్లతో స్మరించేవారని ఆయన జీవిత చరిత్రల్లో పేర్కొనబడింది.

1948 తరువాత కూడా కొనసాగిన పోరాట పరిణామాలు

1948 సెప్టెంబర్ 17న హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో విలీనమైనప్పటికీ, తెలంగాణలో కమ్యూనిస్టు రైతాంగ సాయుధ పోరాటం వెంటనే ముగియలేదు. పోలీసు, సైనిక చర్యలు, అరెస్టులు, కేసులు, అజ్ఞాత జీవితం వంటి పరిస్థితులు కొనసాగాయి.

ఈ కాలంలో నల్లా నరసింహులు సహా అనేక మంది ఉద్యమకారులు తీవ్రమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నారు.

1951లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ సాయుధ పోరాటాన్ని విరమించుకునే నిర్ణయం తీసుకుంది. నల్లా నరసింహులు 1951 అక్టోబర్ 21న సాయుధ పోరాట విరమణకు సంబంధించిన ప్రకటన విడుదల చేసినట్లు ఆయన జీవిత చరిత్రలో నమోదైంది.

అయితే పోరాటం ముగిసిన తరువాత కూడా ఆయనపై ఉన్న కేసులు, జైలు జీవితం, న్యాయపరమైన సమస్యలు వెంటనే ముగియలేదు.

1959 జనవరి 26... జైలు నుంచి విడుదల

సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం అనంతరం 1959 జనవరి 26న నల్లా నరసింహులు జైలు నుంచి విడుదలయ్యారు. ఆయన జీవితంలో ఇది మరో కీలక మలుపుగా నిలిచింది.

చాలా సంవత్సరాల అజ్ఞాత జీవితం, అరెస్టులు, కేసులు, జైలు, మరణశిక్షల తరువాత సాధారణ ప్రజా జీవితంలోకి తిరిగి రావడం ఆయన జీవిత ప్రయాణంలో ప్రత్యేక అధ్యాయంగా నిలిచింది.

పోరాట యోధుడి నుంచి చరిత్ర రచయితగా

జైలు నుంచి విడుదలైన తరువాత నల్లా నరసింహులు బొంబాయి, షోలాపూర్ తదితర ప్రాంతాలకు వెళ్లి పార్టీ కార్యకర్తలు, ఉద్యమ సహచరులతో గడిపారు.

తరువాత తన అనుభవాలను చరిత్రగా నమోదు చేయడంపై దృష్టి పెట్టారు. 1987లో తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం 40వ వార్షికోత్సవ సందర్భంలో ఉద్యమ యోధులు తమ అనుభవాలను నమోదు చేయాలనే పిలుపు వచ్చినప్పుడు, నల్లా నరసింహులు తన జీవిత అనుభవాలను విస్తృతంగా రాశారు.

ఆ రచన “తెలంగాణా సాయుధ పోరాటం — నా అనుభవాలు” అనే పుస్తకంగా రూపుదిద్దుకుని 1989లో ప్రచురితమైంది.

ఈ రచన ద్వారా నల్లా నరసింహులు కేవలం పోరాట యోధుడిగానే కాకుండా, తాను చూసిన కాలాన్ని, ఉద్యమ అనుభవాలను స్వయంగా నమోదు చేసిన వ్యక్తిగా కూడా చరిత్రలో స్థానం సంపాదించారు.

4 వేల మంది అమరుల జ్ఞాపకాలు

తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటానికి సంబంధించిన తన అనుభవాల్లో పోరాటంలో మరణించిన సుమారు 4,000 మంది గురించి కూడా నల్లా నరసింహులు ప్రస్తావించినట్లు ఆయన రచనల ఆధారంగా చెప్పబడుతుంది.

పేద రైతులకు భూమి పంపిణీ, గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలు, ఉద్యమంలో పాల్గొన్న కార్యకర్తలు, ప్రాణాలు కోల్పోయిన సహచరుల జ్ఞాపకాలను ఆయన తన రచనల్లో నమోదు చేశారు.

అందువల్ల ఆయన రచన ఒక వ్యక్తి ఆత్మకథగా మాత్రమే కాకుండా, ఆ కాలపు సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడే వ్యక్తిగత చారిత్రక ఆధారంగా కూడా ప్రాధాన్యం పొందింది.

మూడు దశల్లో నల్లా నరసింహుల జీవితం

నల్లా నరసింహుల జీవితాన్ని ప్రధానంగా మూడు దశలుగా చూడవచ్చు.

మొదటి దశ: పేద చేనేత కుటుంబంలో బాల్యం, విద్య, వృత్తి.

రెండవ దశ: ఆంధ్ర మహాసభ పరిచయం, గ్రామ సంఘాల నిర్మాణం, తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం, అజ్ఞాత జీవితం, అరెస్టులు, జైలు, కోర్టు కేసులు.

మూడవ దశ: 1959లో జైలు నుంచి విడుదలైన తరువాతి జీవితం, గత అనుభవాల స్మరణ, రచన, చారిత్రక జ్ఞాపకాల పరిరక్షణ.

ఈ మూడు దశల సమాహారమే నల్లా నరసింహుల సంపూర్ణ జీవిత ప్రయాణాన్ని నిర్మించింది.

1993 నవంబర్ 5న కన్నుమూత

1926 అక్టోబర్ 2న జన్మించిన నల్లా నరసింహులు 1993 నవంబర్ 5న మరణించారు. సుమారు 67 సంవత్సరాల జీవితంలో తెలంగాణ చరిత్రలోని అత్యంత కీలకమైన దశలను ఆయన ప్రత్యక్షంగా అనుభవించారు.

కడవెండి గ్రామంలో ప్రారంభమైన ఆయన జీవితం జనగామ ప్రాంత ప్రజా ఉద్యమం, తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటం, అజ్ఞాత జీవితం, జైలు, న్యాయపోరాటం, రచన వరకు సాగింది.

మరణానంతరం కూడా ఆయన పేరు కడవెండి, జనగామ ప్రాంతం, తెలంగాణ రైతాంగ పోరాట చరిత్రలో కొనసాగుతోంది.

“చరిత్రను మరవకూడదు... భవిష్యత్ తరాలకు అందించాలి”

నల్లా నరసింహుల జీవితాన్ని కేవలం ఒక వీరగాథగా చూడకుండా, ఆయన జీవించిన కాలంలోని సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులతో కలిపి అధ్యయనం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని మన ఆలోచన సాధన సమితి పేర్కొంది.

ఆయన జీవితం ద్వారా నిజాం పాలన కాలం నాటి గ్రామీణ వ్యవస్థ, భూస్వామ్య సంబంధాలు, వెట్టిచాకిరి, ఆంధ్ర మహాసభ ద్వారా వచ్చిన ప్రజా చైతన్యం, తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం, 1948 తరువాతి పరిణామాలు, దీర్ఘకాల జైలు జీవితం, చివరకు తన అనుభవాలను రచనగా భద్రపరిచిన విధానం వంటి అనేక చారిత్రక అంశాలను అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఉందని సమితి తెలిపింది.

అక్టోబర్ 2న శతజయంతి ఉత్సవాలు నిర్వహించాలి

నల్లా నరసింహుల పోరాట స్ఫూర్తిని భవిష్యత్ తరాలకు అందించాలనే ఉద్దేశంతో ఆయన శతజయంతి ఉత్సవాలను అక్టోబర్ 2న గ్రామ గ్రామాన, అన్ని ప్రాంతాల్లో ఘనంగా నిర్వహించాలని మన ఆలోచన సాధన సమితి పిలుపునిచ్చింది.

ఈ సందర్భంగా సమితి వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు కటకం నర్సింగ్ రావు మాట్లాడుతూ, నల్లా నరసింహుల పోరాట పటిమ, ధైర్యసాహసాలు, ప్రజా సమస్యలపై ఆయన చూపిన నిబద్ధత నేటి తరానికి చారిత్రక అధ్యయనానికి ఉపయోగపడే అంశాలని పేర్కొన్నారు.

వెట్టి చాకిరీ, దోపిడీ, అణచివేత, అప్రజాస్వామిక పాలనా విధానాలు, భూస్వామ్య ఆధిపత్యం వంటి చారిత్రక అంశాలను నేటి సమాజం తన కాలానుగుణ సందర్భంలో అధ్యయనం చేసుకోవాలని ఆయన అన్నారు.

మహనీయుల జీవిత చరిత్రలను అధ్యయనం చేసి, వారి జయంతులను నిర్వహించడం ద్వారా వారి పోరాట వారసత్వాన్ని భవిష్యత్ తరాలకు అందించవచ్చని తెలిపారు.

“నల్లా నరసింహులు గారి పోరాట స్ఫూర్తి, ధైర్యసాహసాలు, ప్రజా చైతన్యానికి చేసిన కృషి భవిష్యత్ తరాలకు చేరాలి. ఆయన శతజయంతిని విస్తృతంగా నిర్వహించడం ద్వారా చరిత్రను స్మరించుకోవడంతో పాటు, నేటి తరానికి ఆ చరిత్రను పరిచయం చేయగలం” అని కటకం నర్సింగ్ రావు పేర్కొన్నారు.

నల్లా నరసింహుల జీవితం — ఒక వ్యక్తి కథ మాత్రమే కాదు... ఒక చారిత్రక కాలానికి అద్దం

కడవెండి గ్రామంలోని పేద చేనేత కుటుంబంలో జన్మించిన ఒక యువకుడు తన కాలంలోని సామాజిక పరిస్థితులతో ప్రభావితమై ప్రజా ఉద్యమంలోకి ప్రవేశించడం, గ్రామ సంఘాలను నిర్మించడం, తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించడం, అజ్ఞాత జీవితం గడపడం, అరెస్టులు, జైలు, మూడుసార్లు మరణశిక్షలను ఎదుర్కోవడం, సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం అనంతరం విడుదల కావడం, చివరకు తన అనుభవాలను పుస్తక రూపంలో భద్రపరచడం — నల్లా నరసింహుల జీవితం ఎన్నో మలుపులతో కూడిన చారిత్రక ప్రయాణం.

ఆయన జీవితం తెలంగాణ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన పోరాట వారసత్వం. ఆయన అనుభవాలు చరిత్రను అధ్యయనం చేసే భవిష్యత్ తరాలకు ఒక ముఖ్యమైన జ్ఞాపకంగా నిలిచిపోతాయి.